Toen football voetbal werd
Taal en cultuur van het oervoetbal

“Ouderen mogen met weemoed terugdenken aan de gemoedelijke sfeer, die in vroeger tijden op de voetbalvelden heerschte, -die tijden keeren niet weer, ze zijn niet meer mogelijk.”
(Het N.V.B.-boek 1929, p.275)

Een van de boeken die ons er een jaar of vijf geleden toe bracht een voetbalboekenboekhandel te beginnen was het prachtige Zwaar Leer van David Winner, waarin de auteur onder andere de oorsprong van het voetbal in het Engelse kostschoolmilieu bestudeerde . Over de oorsprong van het voetbal in Nederland verscheen er in de actieve ENVB-tijd weinig, misschien wel niets. Het laatste boek dat de vroege periode van het voetbal nauwgezet onderzocht, zo meldt de uitgever op de achterflap van dit boek, was: ‘Voetbal in Nederland’ van C. Miermans uit 1955. ‘Toen football voetbal werd’ mag zich een waardig opvolger noemen.

Neerlandicus Van der Waerden hecht veel belang aan taal. Niet meer bestaande voetbalwoorden vormen de basis van zijn boek. Match. Opgooien. Punt. Draw. Goal-average. Russttijd etc. etc. De verdwenen voetbalwoorden worden in een bijlage achter in het boek verklaard. Ieder woord is een venster dat uitzicht biedt op het landschap van de ontstaansgeschiedenis van de Nederlandse voetbalcultuur. De Engelse oorsprong. De ontwikkeling van elite- naar volkssport.

Een tijd waarin voetballers rondliepen met gebreide slaapmutsen, die met stevige laarzen door de klei banjerden - bomen, stenen en struiken vermijdend - springend over greppels en rennend langs witte linten. Deze jonge voetbalgoden gaven langschoten, boogschoten, haakschoten en hoekkeien, en punterden met hun stalen neuzen tegen zwaarlijvige ballen die monsterlijk voortrolden in de richting van gekleurde goalpalen, waar verschrikkelijke doelworstelingen plaatsvonden en voorwaartsen het bruine monster met poortwachter en al onder het doellint probeerden door te werken.

‘Toen football voetbal werd’, door de uitgever een populair-wetenschappelijk werk genoemd, brengt het Nederlandse Football uit de oertijd tot leven. Foto's, pentekeningen en citaten van wedstrijdverslagen uit antieke dag- en weekbladen (met name uit ‘Nederlandsche Sport’) vullen de tekst van Van der Waerden aan.
In de nabeschouwing geeft hij aan waarom bestudering van deze oude geschiedenis interessant kan zijn voor het hedendaagse voetbal. Het gaat dan met name om het invoeren van spelregelveranderingen.

De auteur is filosoof en neerlandicus en schreef naast filosofische boeken het ‘Groot Voetbalwoordenboek van de Nederlandse taal’. Nijmeegse uitgever Sylfaen bracht eerder ‘Doorgestoken kaart’ uit, de Nederlandse vertaling van ‘The Fix’ van Declan Hill.