Der "Betze" unterm Hakenkreuz
Der 1. FC Kaiserslautern in der Zeit des Nationalsozialismus


Het team van 1. FC Kaiserslautern 1932/33

Der “Betze” unterm Hakenkreuz beschrijft de geschiedenis van de 1. FC Kaiserslautern ten tijde van het Nationaal-Socialisme. De zogenaamde Walter-Elf was, onder aanvoering van Fritz Walter, erg succesvol, en zou tot halverwege de jaren vijftig het Duitse voetbal overheersen. De kern van het Duitse wereldkampioenselftal van 1954 bestond uit spelers van Kaiserslautern. Over de geschiedenis van de club van vóór 1939 was weinig bekend. Auteur Herzog, een afgestudeerd filosoof, voorziet in deze leemte. Zijn studie is gebaseerd op zeer gedegen (archief-)onderzoek, en voert terug tot de oprichting van de club.

Der Betze is, met ruim 1500 voetnoten en uitgebreide literatuurverwijzing, veel meer een geschiedenis- dan een voetbalboek. Er zijn hoofdstukken waar geen enkele voetbalhandeling in voorkomt. Der Betze is ook een wetenschappelijk boek, lang niet overal even goed leesbaar is, wat men blijkbaar normaal vindt in het academische milieu, maar het biedt zeer veel informatie, over spelers en ook, en misschien wel iets te veel, over bestuurders en plaatselijke politici.

In Duitsland neemt men voetbal en alles wat daarmee samenhangt serieus als onderwerp van historisch onderzoek. Daar er geen archief van Kaiserslautern bewaard is gebleven, haalt Herzog veel van zijn informatie uit stads- en andere archieven. Hij reconstrueert de levens, ook het niet voetbal-gedeelte, van joodse leden, die redelijk talrijk waren tot in het begin van de jaren dertig. Vanaf 1933 wordt de ‘Deutsche Gruss’ ingevoerd op de Betze, tezamen met een drievoudig ‘Sieg Heil’, zoals voorgeschreven door de DFB. Vanaf 1938 wordt het succesvolle team voor het karretje gespannen van het nationaal-socialisme. Dat machthebbers willen delen in sportieve roem is van alle tijden.
De voetballers zelf leken niet in politiek geïnteresseerd. Spelers waren weliswaar lid geweest van de Hitler-Jugend, maar wie daar geen lid van was, kon ook geen lid worden van een sportvereniging.

Herzog (ver-)oordeelt niet. Hij schrijft een verhaal van weinig helden, veel meelopers en talrijke schurken.
Duitsland is klaar voor objectief onderzoek naar voetbal in de de Nazi-tijd. Waar voorheen in verenigingsgeschiedenissen de oorlogsjaren altijd zeer summier werden behandeld, min of meer verzwegen, verschenen er recent ook boeken over Borussia Dortmund en Schalke '04 in oorlogstijd, en een boek over Eintracht Frankfurt wordt binnenkort verwacht. Dit alles bij het onvolprezen Verlag die Werkstatt.

De E.N.V.B. doet momenteel onderzoek naar het voetbal in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Der Betze kan hiervoor zeer goed als voorbeeld dienen. Voetbal, of een voetbalvereniging, als onderwerp van serieuze geschiedschrijving. Het is een welkome aanvulling op het onderzoek naar het dagelijkse leven tijdens de Tweede Wereldoorlog, al zouden wij zelf wat meer de nadruk op het voetbal hebben gelegd.



Markwart Herzog
(Verlag Die Werkstatt)
isbn:9783895335419
prijs: € 24,90
gebonden; 350 pagina's
verschenen november 2006
levertijd 5-7 werkdagen; verzendkosten € 1,95
Duitstalig